Archive for the ‘Galicia Emigrante’ Category

Casdeiro: “A única conexión que interesa cos residentes no exterior é a que dá votos, é unha vergonza”

Mércores, Xaneiro 5th, 2011

Casdeiro leva traballado tanto tempo e con tanta intensidade, dedicación e amor por Fillos.org, que hai quen nalgún momento puido confundir o futuro da asociación e das redes creadas coa propia continuidade do seu traballo individual. Casdeiro xa hai tempo que non é o presidente da asociación e Fillos de Galicia (Fillos 5.0 xa) continúa adiante, quizais cunha faciana máis modesta (cando menos no que se refire á súa interface e á suspensión dalgunha das súas ferramentas), pero co mesmo obxectivo. Co mesmo obxectivo e coa forza de sete mil membros, o que o convirte, se cadra cómpre dicilo unha vez máis, no sétimo centro galego do mundo e sen dúbida o que ten un futuro máis prometedor.

CasdeiroPouca axuda recibiu Fillos e o propio Casdeiro nesta andaina de máis dunha década. Tampouco é que a filosofía de Fillos e do propio Casdeira sexa a de estar por estar nin a de estar para recibir subvención tras subvención. Todo o contrario, de feito a axuda (insuficiente) que o anterior goberno da Xunta lle achegaba era un convenio publicitario, un servizo que Fillos lle emprestaba á administración galega. Como exemplo, Casdeiro pon o nulo apoio que a asociación recibiu para levar a cabo cursos de galego online para os fillos residentes no exterior: “a Xunta prefería pagar a ducias de profesores para que fosen polo mundo a dar clase a catro alumnos cada un(ha), que apoiar un plan de e-learning moito máis económico e que podía chegar a centos ou milleiros de persoas”.

Pero os poderes públicos non souberon e non saben ver o servizo potencial que Fillos podería servir na (re)conexión coa diáspora galega espallada por todo o mundo, os galegos e fillos de galegos residenten nos cinco continentes. Non a souberon ver porque en realidade dende a Galicia administrativa nunca se soubo detectar a gran vantaxe de contar con centos de milleiros de embaixadores do país: empresarios, xornalistas, políticos, artistas… Un potencial que outros países (Italia, Irlanda, Euskadi…) si saben explotar e que Galicia desaproveita. Como di Casdeiro: “A única conexión que interesa é a que dá votos, é unha vergonza”.

Que retos enfronta Fillos neste momento?

O principal reto é a subsistencia. A mudanza que tivemos que facer foi moi importante, e grazas a Blogaliza agora temos a base para continuar, dunha maneira máis modesta, restruturada, integrada con eles… Vai ser unha etapa diferente, non necesariamente peor, aínda que perdemos algúns contidos e servizos, mais… o que é preciso agora é erguer sobre esa base, ese sustento, unha estrutura organizativa con nomes, apelidos e caras que queiran tirar para diante co proxecto. Iso é o principal: que haxa un relevo efectivo na dirección, e despois está a necesidade de recursos económicos, que grazas a termos mudado a Blogaliza e outro hosting máis modesto para os servizos secundarios, son moito menores. Pero sempre se necesita pagar algún mantemento técnico.

Que é o mellor e o peor da túa experiencia en Fillos?

O mellor sen dúbida son as amizades feitas, o saber que fixemos o que ninguén máis quería facer -nin a Xunta- pero que era preciso facer: xuntar familias, espallar a cultura, tender pontes virtuais entre as dúas Galizas: demostrar que con Internet a fenda da emigración podía pecharse en boa medida. O peor, a sensación de esgotamento que arrastro desde hai anos, o síndrome burnt-out tan común entre activistas de moitos campos… E tamén ver que non damos atopado un relevo efectivo na coordinación do proxecto nin as administracións públicas da cor que sexan, apostaron nestes xa case 14 anos por apoiar en serio o que facemos. Tamén a sensación de que non souben aproveitar o que a xente quería achegar en diversos momentos, ao proxecto. E que ao final pagaron os usuarios por todos eses problemas e carencias, organizativas, políticas e persoais.

Que representa o acordo con Blogaliza? Que vos aporta a vós? Que lle aportades a Blogaliza?

Para nós significa o futuro: cando ninguén quería tomar o relevo dos nosos proxectos, cando a Xunta do PP nos retirou o apoio económico que -malia ser insuficiente- nos daba o bipartito, e que non era ningunha subvención… iso hai que deixalo claro: estabamos ofrecéndolles un servizo de promoción online, era un convenio publicitario… pero aínda así o anterior Secretario Xeral optara por contratalo connosco e iso substituíu eficazmente á vía tradicional das subvencións, moi pouco acaida para o noso servizo online. En definitiva, cando xa non tiñamos cartos para seguir a pagar un custoso servidor, e fracasara por sorpresa a negociación con Reditegal… foron Blogaliza/Algueirada os únicos que nos deron una vía para continuar coa comunidade virtual, o miolo de Fillos. Aínda que do resto tivemos que encargarnos pola nosa conta como puidemos e salvar os trastos. En canto ao que lles achegamos nós pois terían se cadra que dicilo eles, porque cartos desde logo non ;-D Apenas imos pagar por uns pequenos servizos complementarios. Imaxino que para eles é interesante contaren con 7.000 novos membros, e abrirse á Diáspora. Supoño que o tempo será quen nos diga o que lles achegamos, aínda é cedo para velo plasmado nalgo concreto.

Cal é a complexidade de Fillos, tanto a nivel técnico, como de coordinación entre as moitas persoas implicadas no proxecto?

A complexidade actual non é a mesma que a que foi medrando durante todos estes anos. Chegamos a un punto no que a devandita complexidade, o mantemento, requiría tanta enerxía -humana e económica- que rematou por colapsar en canto esta desapareceu: eu xa non podía dedicarlle tempo, a persoa elixida para relevarme non continuou… a Xunta retirou os cartos e non podiamos nin pagar o servidor nin contratar máis técnicos. A supervivencia implicaba necesariamente un colapso controlado até acadarmos un nivel máis baixo de complexidade e xa que logo de custos. É a dinámica de calquera sistema complexo nun caso semellante. Nós tivemos a sorte de ter un sistema amigo, con máis enerxía, que permitiu a integración. Agora está por ver como iso vai afectar á coordinación a nivel humano, pero grazas ao traballo feito por Martín Vázquez o ano pasado, tiñamos un motor social case 100% compatible co de Blogaliza e por iso para os membros a continuidade debería ser doada. A partir de aí, é abrir un camiño novo, da man do resto de usuarios de Blogaliza, espero.

Algún proxecto de futuro en mente? Ou vello proxecto que cumpriría recuperar?

Eu xa non son quen ten que liderar máis proxectos en Fillos: xa hai tempo que non estou ao cargo desas funcións. A miña etapa de coordinador xa rematou, non sen tempo! e agora tócalle a outros idear e poñer en marcha proxectos. Posiblemente o Atopadoiro sexa un deles, xa que o noso actual presidente é o encargado deste servizo e é unha persoa que fai un traballo valiosísimo e que merece atopar un apoio suficiente, aínda que non sei como, porque require cartos pagar o hosting, o mantemento técnico, etc. Por desgraza moitos dos proxectos secundarios que naceron no cénit de Fillos, nos anos nos que tiñamos xente, enerxía, algo de cartos… penso que están a se perder neste colapso, na transición. Se cadra ata que nazan novos proxectos será preciso un tempo de reconfiguración e reprantexamento de moitas cousas internamente. Precisamente nese punto estamos na asociación, de debater e ver que ideas teñen os socios para o futuro.

Que representa a perda do batepapo? Nótase? Hai quen o bota de menos?

Uf, pois non che sei. Imaxino que si, que moita xente o acha de menos, pero penso que a Rolda é algo máis notorio a nivel interno: eran milleiros de persoas inscritas e agora ficaron un tanto incomunicadas. O problema de Fillos era moitas veces que os que usaban unha vía de contacto co resto de membros non usaban a outra. Os que as usabamos todas (Taboleiro, Rolda, Batepapo…) pois notamos menos cando hai interrupcións nalgún servizo, pero hai moita xente da vella escola que só usaba a lista de correo e eses serán os que agora estean máis desligados. Hai todo un traballo que facer para recuperar o dinamismo da comunicación entre membros.

Cal é a importancia da lingua galega no proxecto de Fillos, sobre todo en base a experiencias concretas que tivestes? Ocórreseche algún proxecto que cumpriría desenvolver relacionado con isto?

Pois é fulcral. Fillos non se pode entender sen a lingua galega, é un dos motivos polos que naceu. Cumpriría na miña opinión desenvolver todo o que ten que ver coa recuperación da lingua na Diáspora. Aí nunca tivemos o apoio da Xunta: preferían pagar a ducias de profesores para que fosen polo mundo a dar clase a catro alumnos cada un(ha), que apoiar un plan de e-learning moito máis económico e que podía chegar a centos ou milleiros de persoas. Así que aí seguimos ancorados nun precario voluntarismo de aprendizaxe mutua, mentres se desbalden os cartos públicos dunha maneira sumamente ineficiente e nada acaída aos novos tempos.

En que medida até o momento se aproveitaron as posibilidades de Internet e as novas tecnoloxías en xeral para poñer en conexión aos galegos que residen fóra cos que o fan no territorio de Galicia?

Practicamente en nada. A única conexión que interesa é a que dá votos, é unha vergonza. Así nos vai. Polo menos esa é a miña experiencia desde Fillos. Os únicos que fixemos algo fomos os propios galegos da Diáspora e algúns galiciáns (galegos de Galiza) concienciados e solidarizados cos de fóra.

Que nivel de preocupación teñen os medios de comunicación galegos sobre este tema?

Ben pouco, penso eu. Polo menos os máis fortes. Só aparece a Diáspora cando se fala do voto emigrante, pero moi poucas veces nos dan a voz. Polo demais, como se non existíramos. Haiche excepcións, pero… o que fai falta é que a Diáspora teña a súa propia voz, algo que tentamos con PlanetaGalego.info pero que está visto que non puidemos nin comezar a artellar. E non estaría de mais unha sección permanente en todos os xornais, TV, radios e medios online, dedicada a informar sobre a actualidade da Diáspora.

Percíbese en Galicia o potencial económico, cultural e lingüístico dos millóns de galegos repartidos por todo o mundo, eses embaixadores de luxo?

Moitas veces non. Pero é só parte do inmenso descoñecemento que hai da Galiza exterior. E que conste que á inversa tamén existe: hai moitos galegos e descendentes que teñen unha visión distorsionada do que é a Galiza territorial, pero iso é culpa dos medios e dos gobernos, que transmiten imaxes interesadas para os manipularen.

Desapareceron Vieiros e GZNación, Chuza e Fillos resistiron aínda que houbo momentos no que mesmo se temeu pola súa desaparición. Cal é o problema de Internet en Galicia neste momento? Por que custa tanto que os proxectos vaian adiante?

Non o teño analizado como debería para contestarche a isto, pero coido que houbo bastante de mala xestión en canto á dependencia excesiva de poucas fontes de financiamento… Coido que se pecou de amateurismo en certos casos e que non se diversificaron fontes, algo básico en calquera empresa ou organización para resistir problemas. Se es demasiado dependente dunha fonte de enerxía, en canto esta desaparece, non tes maneira de manter a complexidade e crecemento orgánico que puxeches en marcha nos tempos de abundancia. Eu agora ando moi metido en cuestións enerxéticas, de resiliencia, co do Teito do petróleo e o seu impacto no sistema civilizacional industrial, e iso estame a servir para entender moitas cousas que pasan. Deberiamos aprender moito da ecoloxía. Como ben di Goretoxo, ao fin e ao cabo, administramos leiras, por moi virtuais que sexan.

Como ves a eliminación do dereito de voto nas eleccións municipais para os non residentes?

É algo que xa tiñamos recollido en diversos manifestos políticos que espallou Fillos. Agora estase a falar do bombardeo de emails aos deputados pero este tipo de ciberaccións xa as faciamos nós hai anos en defensa do dereito a voto e á nacionalidade. Pero volvendo a esta reforma concreta, a municipal é a única instancia electoral na que admitiamos que non tiña demasiado sentido o voto dos non residentes, aínda que hai xente na asociación e na comunidade virtual que tampouco aí quería dar nin un paso atrás nos dereitos políticos da Diáspora.

Crisanto, presidente da A.C. Fillos de Galicia: “O reto de Fillos neste momento é a súa continuidade”

Mércores, Xaneiro 5th, 2011

Crisanto, presidente de FillosFernando Afonso, Crisanto, é o novo presidente da Asociación Fillos de Galicia dende hai uns meses. Ten o reto de continuar o labor realizado pola asociación, agora xa baixo o paraugas de Blogaliza. Crisanto foi nos últimos anos unha das persoas que máis traballou nas actividades da rede de Fillos.org. Seu é unha boa parte do mérito do éxito do Atopadoiro (unha ferramenta que permitiu o reencontro de case un cento de familias espalladas polo mundo) e súas tamén foron algunhas iniciativas para que Fillos servise como vehículo de reconexión coa lingua e cultura galegas dos residentes no exterior, entre elas un curso de galego online, do que xa se realizaron dúas edicións.

Que retos enfronta Fillos neste momento, en xeral como asociación, e ti como presidente en concreto?

Os retos de Fillos nestes momentos son os da súa continuidade como proxecto, dada a baixa participación e os poucos socios que temos. Na perspectiva está tamén que Casdeiro, animador e creador de fillos, non pode dedicar máis tempo a Fillos.

Que representa a perda do batepapo (o chat do portal Fillos.org)? Nótase? Hai quen o bota de menos?

O batepapo daba moita vida a Fillos. Ti entrabas e case sempre había alguén conectado e podías botar unha parolada con el; agora iso acabouse. Eu sei que hai xente na Arxentina que o bota de menos. Non sei se será posible, pero hai que ver a maneira de volvelo pór a funcionar de novo. Coido que unha boa fórmula sería que aparecese na páxina de Fillos quen está conectado nese momento e picando no seu nome se puidese derivar a un programa de ‘chat’ para poder parolar con ese ou máis membros. Habería que estudar a posibilidade, pero o Batepapo era un xeito de animar Fillos.

Como vai ser a xestión e o funcionamento do atopadoiro?

Teño problemas de configuración para recibir o correo do Atopadoiro dende o 12 de setembro. As peticións de reencontros que chegaron ata esa data están todas metidas na base de datos, pero o que daba resultado era a procura activa que facía eu a través do teléfono, sempre que na petición daban datos abondo para facela posible. Eu traballo nas procuras dende aquí, pero quería organizar estas procuras dende cada país da diáspora. Non sei coma van alá as comunicacións por teléfono, se hai tarifas planas a nivel estatal ou se hai que pagar por cada chamada que se faga.

Como ves a eliminación do dereito de voto nas eleccións municipais para os non residentes?

Eu, e isto é unha opinión persoal, son partidario de eliminar o dereito de voto nas municipais. Eu como residente fóra de Galicia pero dentro do Estado e con intereses no meu concello non teño a posibilidade de votar os representantes do Concello. É lóxico, pois eu non resido nel, así que tampouco sería lóxico que alguén que reside na diáspora poida votar nos comicios municipais nun concello onde non reside. Sobre outras trabas que se están a poñer nas eleccións xerais habería que estudalas independentemente unha por unha; o que hai que evitar é a manipulación dos votos dos emigrantes por parte dos partidos políticos.

Tedes en mente algún proxecto relacionado coa lingua, algún curso de galego online, por exemplo?

A nivel persoal teño en mente volver dar outro curso de galego online, que sería o terceiro, pero temos que asentar ben primeiro o funcionamento de Fillos 5.0 antes de pólo en marcha. Teño que amañar o do correo que uso no curso de galego que só recibe correo pero non envía, e logo comunicarlles ós membros o inicio do curso para que se vaian apuntando. Solucionado isto non hai máis problema.

Goretoxo: “O acordo Fillos-Blogaliza é un achegamento entre dúas virtualidades de Galicia”

Mércores, Xaneiro 5th, 2011

O 17 de agosto a empresa Algueirada, responsable do servizo de blogs en galego Blogaliza anunciaba o acordo ao que chegara con Fillos de Galicia para a integración da maior comunidade online da diáspora. Asegurábase a supervivencia do proxecto de Fillos que, a cambio, achegáballe a Blogaliza unha comunidade numerosa (case sete mil internautas) espallada por todo o planeta.

Pedro Silva, (a) GoretoxoPedro Silva (Goretoxo) creou Blogaliza en 2003, que dende o comezo se converteu na referencia do blogomillo, da blogosfera galega. A partir de 2008 a xestión corresponde á empresa Algeuirada, formada polo propio Goretoxo, Tati Mancebo e Alfredo Ferreiro. Neste ano 2010 Blogaliza foi a gañadora do primeiro premio Rosalía de Castro, concedido pola Deputación da Coruña a persoas, empresas, entidades ou asociacións que axuden a impulsar a presenza do galego. Para Goretoxo, o acordo entre Blogaliza e Fillos supón grandes vantaxes para os dous pero ademais representa “un achegamento entre dúas virtualidades de Galicia: a dos blogs e a da diáspora, que teñen máis en común do que normalmente nos paramos a pensar, e é, ademais, a demostración práctica de que é posible colaborar, é bo empregar recursos en común”. Goretoxo cre que “todo o que se fai na Galicia territorial é perfectamente consumible, adoptable e reutilizable tanto polos habitantes dese territorio que teñen o galego como lingua de vida, como polos que hai espallados polo mundo enteiro”, sen acreditar en que teña que haber espazos separados.

Finalmente, Goretoxo amósame optimista sobre o estado das iniciativas e proxectos que dende Galicia empregan a Rede como escenario e ferramenta de difusión e creación: “o número de blogues segue crecendo, temos máis plataformas comerciais na nosa lingua e contamos cunha comunidade de tradución forte e madura”.

Cal é a complexidade de Fillos, tanto a nivel técnico, como de coordinación entre as moitas persoas implicadas no proxecto?

Despois de moitos anos de actividade, Fillos chegou a desenvolver unha gran cantidade de subproxectos ao redor da súa web, polo que chegou a ter unha certa complexidade técnica. O ano pasado abordaron unha migración a unha plataforma que lles permitira unificar infraestruturas e optaron por unha solución semellante á que temos en Blogaliza, baseada en WordPress. Finalmente este ano entraron a formar parte de Blogaliza, como grupo de usuarios o que lles permite despreocuparse do mantemento e a atención aos sistemas.

Que significa para Blogaliza este acordo?

Supón, en primeiro lugar, a entrada de case 10.000 usuarios no sistema, o que case duplica o número de usuarios totais. Tamén un achegamento entre dúas virtualidades de Galicia: a dos blogs e a da diáspora, que teñen máis en común do que normalmente nos paramos a pensar. E, ademais, a demostración práctica de que é posible colaborar, é bo empregar recursos en común.

Que lle achega Blogaliza a Fillos?

Basicamente infraestrutura tecnolóxica, servidores, copias de seguridade, conectividade. Tamén un novo contexto de relación: ao lado dos habitantes desa diáspora telemática pódense atopar calquera outro habitante de Blogaliza.

Que proxectos dirixidos á diáspora che gustaría poñer en marcha, habendo medios e non?

Persoalmente sonche bastante contrario a pensar que hai un consumidor de produtos culturais no pais e outro na diáspora. Mais ben penso que, alén do lugar de residencia, existe unha comunidade cultural, unha koiné. Contando con esta premisa, penso que todo o que se fai na Galicia territorial é perfectamente consumible, adoptable e reutilizable tanto polos habitantes dese territorio que teñen o galego como lingua de vida, como polos que hai espallados polo mundo enteiro. Sobre propostas concretas, non che sei, pero teño claro que o potencial está nas persoas: se os galegofalantes poden ter acceso a ferramentas na súa lingua, se poden crear contidos na súa lingua, habemos ter futuro.

Cal é a importancia da lingua galega no proxecto de Fillos?

Citando autoridade: “se aínda somos galegos é por obra da lingua”. Toda, penso.

Ocórreseche algún proxecto que cumpriría desenvolver relacionado con isto?

Supoño que a difusión é básica, e tamén o sería unha certa curiosidade pola lusofonía, imaxino.

En que medida até o momento se aproveitaron as posibilidades de Internet e as novas tecnoloxías en xeral para poñer en conexión aos galegos que residen fóra cos que o fan no territorio de Galicia?

Penso que en moita medida: O Skype transoceánico substituíu ás cartas en papel. E hai ben de tempo. Aparte diso, os procedementos democráticos de fillos, baseados no emprego de recursos telemáticos sinxelos, parécenme brillantes.

Que nivel de preocupación teñen os medios de comunicación galegos sobre este tema?

O papel dos medios de comunicación esta a mudar. As comunidades culturais na rede están a reutilizar as canles previas na medida do posible, pero cando non atopan cobertura, ábrense ás ferramentas novas: os blogues, os sistemas de intercambio de mensaxes, están a servir de vehículo.

Percíbese en Galicia o potencial económico, cultural e lingüístico dos millóns de galegos repartidos por todo o mundo, eses embaixadores de luxo?

Penso que non. Esta idea de comunidade global, que de feito xa existe, atopa cunha estrema opacidade nos mediadores da comunicación. Posiblemente do momento de cambio non só van xurdir novos medios, senón que tamén se teñan que redefinir conceptos como “opinión pública”.

Desapareceron Vieiros e GZNación, Chuza e Fillos resistiron aínda que houbo momentos no que mesmo se temeu pola súa desaparición. Cal é o problema de Internet en Galicia neste momento? Por que custa tanto que os proxectos vaian adiante?

Son ciclos de vida, penso eu. O caso de Vieiros foi meritorio por moitos anos. De feito non se pode dicir que non fora adiante, porque funcionou, e moi ben, durante moitos anos. Os outros, como vemos, adaptáronse, evolucionaron e fixéronse máis lixeiros, menos dependentes dos impulsores iniciais, e máis sostidos por unha colectividade. É a mesma evolución de Blogaliza, que pasou de ser un proxecto persoal, a un alcouve de proxectos empresariais. Pasa o tempo, e os proxectos cambian. Polo demais, non creo que a rede galega estea nun momento malo, mais ben o contrario: o número de blogues segue crecendo, temos máis plataformas comerciais na nosa lingua, contamos (xa no ámbito extenso das tecnoloxías da información) cunha comunidade de tradución forte e madura, que foi quen de presentar, por exemplo, a última versión de Ubuntu ao 100% en galego. Precisamos cambios de paradigma: deixar de usar software privativo, deixar de consumir mainstream, sermos críticos, sermos activos. Vexo un futuro cheo de oportunidades.

Datos e singularidades encol do ‘retorno’

Mércores, Novembro 17th, 2010

Calcúlase que entre 1960 e 1990 case 400 mil galegos emigraron a Europa, unha cifra só comparable á de andaluces, aínda que Andalucía contaba con moita máis poboación. Alemaña e Suíza foron os destinos principais, seguidos de Francia, Holanda e Reino Unido. A crise económica iniciada en 1973 iniciou o retorno, que foi máis importante ao longo da década dos oitenta. Este retorno, cifrado en case cen mil persoas, tivo unha incidencia intensísima en moitos concellos, precisamente aqueles que experimentaran unha emigración máis numerosa nas décadas anteriores. Nun detallada obra publicada a mediados dos anos 90, publicado pola Xunta, Informe sobre el retorno en los municipios de Galicia, refería a porcentaxe que en cada concello do país significaban os emigrantes retornadas. Cómpre salientar, por dar algúns exemplos, os casos de Cerceda (29%), Carnota (22%), Carral (17%), Aranga (8%), Muxía (18%), Rois (11%), Somozas (12%), Val do Dubra (8%), O Corgo (10%), Folgoso do Courel (8%), Avión (8%), Barbadás (16%), Castrelo do Val (10%), Cenlle (15%), Cualedro (19%), Esgos (14%), O Irixo (16%), Larouco (15%), Muíños (13%), Porqueira (8%), Rairiz de Veiga (9%), Río (8%), Riós (8%), A Rúa (9%), A Teixeira (11%), Verín (9%), Vilar de Barrio (11%), Vilardevós (9%), Xinzo de Limia (44%), Moaña (18%) ou Salceda de Caselas (7%).

Era habitual que en cada concello ou comarca, a emigración se dirixise, tanto no caso americano coma no europeo, a países determinados, en boa medida polo ‘efecto de arrastre’ iniciado por algunha persoa da zona. Así por exemplo, se nun número moi importante de concellos o principal país americano de destino foi Arxentina, Venezuela domina con claridade en Brión, Carral, Cedeira, Trazo, Vimianzo, Monforte, Allariz, Cerdedo ou Moaña; Cuba é o primeiro país en Mugardos, Xinzo, Sarria, Vilalba, Viveiro, Sada ou Monfero; Brasil éo en Cariño, Touro. Verín ou Laza; Uruguai en Soutomaior, Baiona, Valdoviño, Ponteceso ou Coristanco; México nas Pontes e en Avión; a República Dominicana na Guarda e Panamá en Castro Caldelas. No caso europeo domina Suíz (sobre todo na provincia da Coruña) e Alemaña (sobre todo na de Ourense), pero atopamos concellos nos que predominou a emigración a Francia (Betanzos, Boiro, Cariño, Ourol, Catoira, O Grove), ao Reino Unido (Parada de Sil, Sober, Friol, Vilarmaior, Moeche, Coirós, Corcubión, Laxe) ou a Holanda (Cotobade, Neda, Miño, Muros ou Dodro).

As remesas enviadas polos emigrantes galegos (sobre todo os que traballaban en Europa) tiveron un impacto moi grande na economía galega dos anos sesenta, setenta e oitenta. A Galicia chegan rendas do exterior que en palabras de Julio Sequeiros serviron para “complementar as rendas producidas polas explotacións agrarias familiares (…) para inflar artificialmente o mercado interior galego (…) e para financiar a modernización agropecuaria que se tiña que dar para o abastecemento alimentario do auxe urbano-industrial de España e o paralelo e masivo acceso de amplas masas traballadoras a bens de consumo duradeiros e a melloras dietéticas”. O 46% dos investimentos realizáronse no sector terciario (apertura ou mellora de bares, restaurantes e hoteis, principalmente, así como na compra de taxis), un 27% no sector secundario (industria) e un 19% no sector primario, isto é, na modernización das explotacións agropecuarias.

Como escribiron Alexandre García-Caballero e Ramón Area Carracedo, na súa Psicopatoloxía do Retorno, un dos posibles motivos psicolóxicos ou sociolóxicos de que parte importante das inversións que se fixeron cos cartos da emigración se dedicaran á hostalaría e ao pequeno comercio e non á industria está na gran preocupación polo ascenso social, por pasar a ser propietario, por ser ‘alguén’. O pequeno comercio sería estruturalmente o equivalente moderno do minifundio: é teu, non tes que renderlle contas a ninguén, dá pouco pero a inversión tampouco é moita, e require moitas horas de traballo aínda que o esforzo físico tampouco é de moita intensidade. Cal é a vantaxe entón? “Non ter que enzoufar as mans coa terra (…) Ser alguén, ese era o propósito. A emigración podía dotar aos que migraban dunha identidade. O retorno é connotado segundo os atributos de éxito que se poidan exhibir, por exemplo o Mercedes de volta de Alemaña ou o chalé nas aforas da aldea”.


Secretaría Xeral de EmigraciónEste artigo foi publicado
grazas ao financiamento
da Secretaría Xeral de Emigración
da Xunta de Galicia.

Galicia en Catalunya

Martes, Novembro 16th, 2010

En dúas semanas Catalunya celebrará eleccións ao seu Parlamento. A Catalunya de hoxendía non se podería entender sen a presenza e a fonda pegada deixada polos galegos, que emigraron nos anos cincuenta, sesenta e setenta en cifras de ducias de milleiros e que aínda hoxe seguen desprazándose ao país mediterráneo na procura de traballo ou formación. Calcúlase que hoxendía ao redor de cen mil galegos residen en Catalunya, onde se manteñen activos (e de xeito moi intenso) 18 ‘centros galegos’.

En Catalunya, ademais, os galegos e fillos de galegos sempre se distinguiron polo seu dinamismo e activismo. Así, hoxe podemos constatar a frutífera labor que realizan a Asociación de Empresarios Galegos de Cataluña, a Federación de Entidades Culturais Galegas de Catalunya, o Espazo Radiofónico Galego de Catalunya ou o Espai Gallec, que reúne os galegos e fillos de galegos máis novos e máis activos politicamente.

O Espai Gallec aposta por “unha cultura do espazo colectivo, de acción e creación, que permita a promoción da cidadanía consciente do valor do sentimento de comunidade”; defende tamén a democracia participativa organizada mediante un modelo asembleario, aberto e horizontal, avoga así mesmo por unha transformación do modelo socioeconómico vixente. na súa actividade procura mesturarse con colectivos sociais de todos os países cataláns, defendendo e fomentando o uso da lingua catalá. O colectivo naceu como unha alternativa á actividade dos centros galegos tradicionais, que non enchían as expectativas dos máis novos e activos politicamente. Así, o Espai promove “a visibilización da identidade galega, entendida en termos creativos e dinamizadores, non esencialistas, fomentando a lingua e a cultura galegas nas súas distintas manifestacións”

La Federación de Entidades Culturais Galegas de Catalunya (Fegalcat) esta formada por 18 centros repartidos a lo largo del territorio Catalán. Trátase dun organismo independente, cuxo órgano de goberno e xunta directiva está formada polos presidentes das asociacións e centros culturais que existen ao longo da xeografía catalá. A súa función principal é defender os dereitos e intereses das asociacións que a compoñen, ademáis de organizar eventos e actividades que permitan amosar aos ciudadáns cataláns a cultura e folclore galego. Velaquí os 18 centros adheridos á federación:

Agarimos
Airiños
Alborada
C.G. Barcelona
Rosalia de Castro
Cova da Serpe
Irmandade Galega
A Nosa Galiza
C.G. Nós
Saudade
Toxos e Xestas
C.G. Tarragona
O Noso Lar
Casa Galega
C.G. Lleida
Amigos de San Froilán

Pola súa banda, a Asociación de Empresarios Gallegos de Cataluña (AEGACA) vén de cumprir vinte anos de actividade, sempre co obxectivo de axuntar todos os empresarios galegos afincados en Catalunya, aos que despois se unirían os residentes en Andorra, para servir como plataforma de expansión dos seus negocios e promover e apoiar a creación de novas actividades empresariais.

Finalmente, os Espazos Radiofónicos Galegos en Catalunya (ERGAC) constitúen unha asociación sen ánimo de lucro que traballa no eido da comunicación local de proximidade para lograr a visibilidade de Galicia e da súa cultura no espazo comunicativo catalán. Os membros de ERGaC son na súa maioría xente nova, e entre eles hai tanto galegos coma cataláns. A través dos seis programas radiofónicos que integra, ERGaC pretende darlle á comunidade galega de Catalunya unha canle de comunicación coa súa terra, ao tempo que ofrece a calquera persoa unha porta aberta á realidade dunha das culturas integradas na sociedade catalá. Aos programas radiofónicos, sumouse máis tarde o voceiro A Micro Pechado, unha publicación en galego de actualidade e cultura que se edita mensualmente en Barcelona, sendo a única desta periodicidade editada na Galicia exterior. Nos seus 17 anos de historia ten realizado moitos programas distintos en varias emisoras de todo o país catalán, coma A Nosa Terra, en Radio Florida (Hospitalet) conducido por Paquita Álvarez; Galicia máis cerca, en Radio Gramanet, a cargo de Moncha Prieto; Sempre en Galicia en Radio Cornellà, dirixido por Ramón López; Galicia connosco de Ona Sants, Escoita Galicia de Radio Llagosta ou Con Agarimo en Radio Llefiá.

Presentan en Bos Aires un libro sobre as entidades de emigrantes de Vedra

Venres, Novembro 12th, 2010

Dentro dos actos de celebración do centenario da Sociedade Parroquial de Vedra, o pasado 28 de setembro presentouse no Club Español de Bos Aires o libro Proceso migratorio e sociedades de emigrantes en Vedra. O camiño cara a modernidade, do historiador Xurxo Cerdeira.

A obra céntrase en explicar as causas que motivaron a miles de vedrenses a deixar a súa terra en procura dun futuro mellor. O repaso iníciase cos primeiros emigrantes, que a finais do século XVII se trasladaron a Castela e posteriormente a Cádiz, e a corrente seguinte, que desde o século XVIII elixiu os países de Latinoamérica como destino. A comezos do século XX xa había unha masa crítica de vedrenses en Buenos Aires que viron a necesidade de asociarse e crearon un sistema de mutualidade que protexía tanto aos asociados da institución como aos seus veciños en xeral. Tamén fomentaron o ensino en Galicia a través da construción de escolas.

O autor salientou que en Galicia, e en Vedra en particular, non é tan coñecida a importancia do movemento asociativo emigrante, particularmente entre as novas xeracións. “Hai mozos que non saben que os edificios, as pontes e os camiños polos que transitan se construíron grazas á achega de quen estaban fóra. Este libro é unha celebración da emigración, traendo á actualidade estes temas para que non se esqueza o legado destas sociedades de emigrantes”.

Canda á publicación do libro, o Concello de Vedra está a organizar en Galicia unha serie de actividades de conmemoración do nacemento das sociedades americanas. Por exemplo, unha exposición sobre a emigración con orixe no concello chamada Para saber de nós. Ou unha completa páxina web con fotografías, historias persoais e mesmo gravacións coas experiencias do vedrenses que tiveron que deixar a súa terra.

Falece en Montevideo o escultor Eduardo Martínez ‘O Cañotas’

Venres, Novembro 12th, 2010

Eduardo Martínez naceu na parroquia de Argalo, no concello de Noia, o 15 de xuño de 1926 e casou con Ramona Branco, orixinaria de Santa Cristina de Barro, coa que tivo dous fillos, Concepción e Camilo, emigrando en 1951 a Río de Janeiro, aínda que dous anos despois entrou en Uruguai de maneira ilegal, regularizando a súa situación en 1955, momento no que puido afincarse a súa familia no país austral. Traballou durante 35 anos como carpinteiro na empresa de Juan Carlos Nogués, fillo dun galego de Vigo.

Recoñecido como un xeneroso home de traballo e solidario dentro da colectividade galega de Montevideo, tamén lle puxo ese sinal á súa carreira de escultor e escritor autodidacta que iniciou alá por 1988, cando se xubilou. Esculpiu 40 tallas que doou a institucións galegas e españolas, tanto en Uruguai como en Galicia. Afirmaba que “a miña intención como escultor non é crear obras de arte, senón por unha banda renderlle homenaxe a moitas persoas da cultura e da política galega ás que coñecín, vivindo en Uruguai. E doutra banda, espertar o interese dos meus paisanos, para que se instrúan”, aseguraba hai un par de anos nunha reportaxe. O Padroado da Cultura Galega outorgoulle a Vieira de Prata no ano 2005 e moitas institucións rendéronlle homenaxes nos últimos anos.

Explicaba tamén de onde xurdía o seu alcume, O Cañotas, que viña de cando era pequeno e un veciño estaba a tirarlle das orellas para que lle dixese quen eran os que lle roubaron na horta, e a esposa do veciño pediulle que non lle tirase das orellas, “non ves que é duro coma o Cañotas”.

Cañotas morreu o sábado 23 de outubro na súa casa de Cidade da Prata, próxima a Montevideo. A mellor definición da súa vida deulla ao xornalista Armando Olveira no libro Galicia en Uruguai: “son destro para traballar, ambidestro diría, pero son zurdo para pensar, medio anarquista de ideas, admiro a Castelao e a Antón Avilés de Taramancos, o gran escritor coruñés que leo cada día da miña vida”.

Emocionada homenaxe a Maruxa Boga

Venres, Novembro 12th, 2010

Anna Terrón, secretaria de Estado de Inmigración e Emigración, entregou a Medalla de Ouro da Emigración, con carácter póstumo, a Maruxa Boga polo seu labor a favor da cidadanía no exterior e destacou a traxectoria desta recoñecida actriz e xornalista, filla de pais galegos, que se converteuse na voz da emigración en Arxentina. Recolleu a distinción Dores Rial, que foi unha das súas amigas máis próximas durante varias décadas, e que recoñeceu tamén que “para min foi coñecer Galicia a través dela. Eu saín dunha aldea de Galicia, e que podía saber eu o que sucedía alí? Foi a través dela que coñecín a Galicia da emigración, a Galicia que sufría, a Galicia dos mortos”.

Maruxa Boga naceu en Arxentina, en 1915. Filla de galegos, converteuse moi pronto na voz dos que emigraron a Arxentina. Os seus pais naturais de Galicia emigraron na época do exilio. Foi actriz, xornalista e promotora da cultura galega. Comezou a súa traxectoria como condutora do programa de radio Galicia, que dirixía Marxa Vilanueva.

No ano 45 xunto a Tacholas (Fernando Igrexas) e ao seu marido, Alfredo Aróstegui, conduciu o programa radial Lembrando a Galicia, que se estableceu como baluarte da cultura e as tradicións galegas en Bos Aires. Polo programa pasaron persoas como Eduardo Blanco Amor, Ramón Suárez Picallo e Alfonso Rodríguez Castelao. Máis tarde, fundou a compañía de Teatro Tacholas Boga, que se dedicou a representar comedias, moitas delas de temática galega. Terrón destacou, así mesmo, que Maruxa Boga, ao longo da súa vida, “defendeu contra vento e marea os valores democráticos, sobre todo durante a época do franquismo”. “Sentía unha forte vinculación coa causa republicana e presumía da súa condición de filla de galegos”, agregou.

Chámalle Uxía, chámalle Brais

Martes, Novembro 9th, 2010

Antía, Anxo e Brais son os nomes galegos máis frecuentes na década de 2000 ao 2010, de acordo cun informe do Observatorio do Consello da Cultura Galega, obtido a través de datos do Instituto Nacional de Estatística. O traballo revela que desde 1970 o número de nomes galegos entre os máis frecuentes de Galicia incrementouse en máis dun mil por cento. Así, na década dos 70, os nomes galegos máis frecuentes supuñan 1,55 por cada mil; na dos 80 subiuse a 7,37, a 10,8 no noventa e na vixente década a proporción é dun 18,7 por cada mil. Así, na década dos 70, só 913 nenos se chamaban Antía, Anxo, Brais, Iago, Iria, Noa ou Uxía, mentres actualmente son un total de 10.726. O nome galego cunha distribución proporcional máis frecuente é Uxía en Ourense, onde 25 de cada mil nenas nadas na década chámanse así. O nome de neno máis común en galego tamén se atopa nesta provincia, xa que 22 de cada mil homes nados entre 2000 e o 2010 chámanse Brais.

A pesar do aumento da proporción de nenos que reciben nomes galego ao naceren, a situación segue estando moi afastada da que se dá en Catalunya, Euskadi, Navarra, Illes Balears e mesmo Valencia. En Galicia, entre os nenos só Brais se coa entre os dez antropónimos máis utilizados; e só tres nomes de nenas ocupan as primeiras posicións: Noa foi o cuarto máis común en 2009, Uxía, o quinto e Antía, o décimo. Pola contra, os nomes autóctonos arrasan noutras comunidades. Marc é o nome máis repetido en Cataluña e Baleares entre os recentemente nacidos en 2009 e tamén se sitúa entre os nomes máis elixidos na Comunidade Valenciana. Iker alcanza o primeiro posto no País Vasco e Navarra. Ane é o nome preferido para as nenas no País Vasco e Irati o é en Navarra.

Esta situación reprodúcese na emigración. Non é infrecuente que os fillos dos emigrantes no País Vasco teñan nomes de orixe vasco. Ese xesto, no momento do nacemento, resulta unha áncora podente para ese construción identitaria. En cambio, isto non sucede entre os fillos de galegos, dos que só unha parte moi pequena leva nomes como Antía ou Martiño ou Noa. Os nomes autóctonos supoñen un acto de ligazón coa cultura propia, de afirmación dunha identidade singular, tan necesaria e valiosa nun mundo que soporta unha presión tan forte de uniformidade cultural.

Podes consultar listas de nomes galegos en varias publicacións, e na rede por exemplo na páxina de Nomes-galegos.info, posta en marcha por Fillos.

Transmigración: estranxeiros nos dous países?

Martes, Novembro 9th, 2010

Hai un relato de Mario Benedetti no que se conta como un grupo de emigrantes discute, unha tarde si e outra tamén, se as árbores que hai nunha rúa da súa cidade de orixe, no seu país de orixe, son carballos ou teixos. As discusións son longas e intensas, pero nunca chegan a poñerse de acordo. Un día achégase ao grupo outro emigrante, paisano deles, que acaba de chegar da cidade, do país que abandonaron. O primeiro que lle piden todos, unha vez que entra pola porta, é que lles resolva o debate que levan anos sostendo: “Por favor, acláranos a dúbida pola que levamos tantos anos discutindo: as árbores desa rúa son carballos ou teixos?”. O recén chegado garda silencio durante uns segundos e responde: “a verdade é que non o sei, compadre: hai anos que arrincaron esas árbores”.

Os emigrantes que retornan ao seu país de orixe atópanse con moitos problemas que para eles teñen efectos psicosociais magnificamente estudados na obra Psicopatoloxía do retorno. Despois de facer un grande esforzo por adaptárense aos seus países de acollida, moitas veces con culturas e linguas moi distintas á súa, teñen que levar a cabo un novo proceso de adaptación a un espazo, a un contexto que recoñecen como seu, pero que xa non se parece ao que uns anos abandonaran, provocando que en moitos momentos, mentres non completen con éxito esa adaptación se poidan sentir un pouco estranxeiros na terra que consideran propia, o mesmo que se sentían alleos no país que os acolleu, por moi ben que estivesen integrados. Un emigrante cando marchou tivo que adaptarse a unha nova cultura. Ao facer isto converteuse noutro, as experiencias que viviu, a xente que coñeceu fixérono outro. Volver implica en certa medida renunciar a ese outro que fomos, e transformarnos outra vez nun outro distinto, parecido a aquel que partiu, que é o que na casa esperan ver chegar. É un imposible. Nin de aquí, nin de alí. Non é extraño atopar casos de emigrantes retornados que en Arxentina, por exemplo, eran alcumados el gallego e que agora, en Galicia, son chamados o arxentino.

O dó inicial polas dificultade de adaptación a unha nova cultura vén seguido dunha identificación e idealización da cultura adoptiva, que en paralelo leva consigo unha desvalorización da propia. O retorno implica actualizar eses sentimentos contraditorios. Durante anos a volta das vacacións serviu como un lapso que achegaba ao emigrante á comunidade de orixe, pero non debemos esquecer que estes episodios eran por definición feirados, é dicir, estaban inzados de actividades, visitas, dispendios e tarefas extraordinarias. Un heroe só pode selo por un instante. O cotián convérteo nun home normal. Por iso non é o mesmo un retorno vacacional, que pode reforzar a narrativa principal, que un retorno definitivo, que pode destruíla.

Na súa Psicopatoloxía do retorno García-Caballero e Area Carracedo explican que a adaptación é difícil, e guíase polas contradicións que a persoa atopa entre os dous países. Deste xeito, os que veñen de Centroeuropa quéixanse da falta de limpeza, de orde e de puntualidade, do mal que funciona a administración ou da falta de cultura dos seus paisanos. Porén, os que veñen de Venezuela láianse da frialdade da xente, da dificultade para falar ou da falta de confianza. Os autores do libro explican un caso real dunha persoa, que estivera emigrada en Suíza, que foi quen de adaptarse con éxito converténdose nun dos membros máis activos dun colectivo veciñal: “Os seus coñecementos profesionais foron gabados e utilizados para beneficio da comunidade. En consultas posteriores, protesta pola falta de participación social nestas iniciativas, comparando esta situación coa realidade suíza”.

García-Caballero e Area Carracedo explican que a emigración favorece a creación dunha identidade allea á nacenza, na que o individuo é por primeira vez axente da súa propia historia. No retorno, en moitos casos, o contorno fai renunciar ao emigrante a esa nova identidade. Á volta resulta obrigado facer balance. En moitos casos o balance é negativo por desencontros cos fillos: “Os emigrantes saíron cun tempo de razón ilustrada (marcharon para mellorar, para progresar) e cando retornan atopan o tempo dos fillos, postmoderno e escáptico. As dúas narrativas que aquí se confrontan son o modelo sacrificial (dos retornados) e o modelo do abandono (dos fillos)”. É dicir, que mentres eles consideran que fixeron un esforzo moi grande para mellorar a súa vida e sobre todo o de seus fillos, estes o que interpretan é que durante anos foron privados de seus país, téndose que criar con avós, provocando un conflito pais-fillos.

Os autores conclúen que “o retorno é un fenómeno silandeiro” e reclaman que non debe ser así: “o debate sobre a emigración e o retorno debe saír das cociñas e das consultas, as historias de vida deben pasar a estar presentes nas escolas, nas asociacións, nos concellos. Temos que escoitar abertamente, porque a carón de nós hai xente que fala con acento de Berna ou de Bos Aires, xente que aprendeu moitas cousas importantes para este país e que merecen que o aproveitemos”. Os autores argumentan que gústenos ou non, a emigración e o retorno son uns dos marcos da nosa identidade, dunha identidade que debemos aceptar para poder transformala nos cantos que menos nos gusten: “Os cambios teñen que ser guiados por estratexias, e entre elas as que máis posibilidades teñen de permitir un cambio non son nin a negación nin a confrontación nin a transformación bucólica. Con todo, as tres foron as máis empregadas. Mentres a familia confrontou, a sociedade e a elites intelectuais negaron e as institucións transformaron bucolicamente a realidade que enxergabamos”.