Archive for Novembro, 2003

SANTA COMPAÑA DE INMORTAES GALEGOS

Xoves, Novembro 27th, 2003

Xa estamos no Mediterráneo, a navegar polo charco latino…..

Santa Compaña de inmortaes galegos

“Xa estamos no Mediterráneo, a navegar polo charco latino. A noite cerrouse ao redor do barco, e por unha rendixa do noso camarote o vento está susurrando a Negra Sombra de Montes, que me sostén en vixilia. E así podo eu maxinar unha Santa Compaña de inmortaes galegos, en interminable procesión. Alí vexo as nobres dignidades e os fortes caracteres que dou Galiza no decorrer da súa historia. Todos camiñan en silenzo, coa faciana en sombras e o mirar caído na terra dos seus pecados ou dos seus amores, agachando ideias tan vellas que hoxe nin tan siquera poderíamos comprender, e sentimentos tan perennes que son os mesmos que agora bulen no noso corazón. Algúns van revestidos con ricos panos e faiscantes armaduras, e os máis deles van descalzos e nus, cos osos prateados polo fulgar astral.”

“Ao frente de todos vai Prisciliano o heresiarca decapitado, levando a súa propia caveira nunha arqueta de marfín e afincándose nun longo caxato, que remata coa fouce dos druidas, a modo de báculo episcopal. Siguen a Prisciliano moitos adeptos, varóns e mulleres. Detrás veñen dous magnates, que cicais sexan: Teodosio, o grande Emperador de Roma, e San Dámaso, o Sumo Pontífice da cristiandade, seguidos ambos por unha hoste de soldados e eclesiásticos. Ollamos despois unha ringleira de mortos esclarecidos, que portan o atributo da súa dignidade ou profesión. Alí distinguimos á virxe Eteria, con túnica de branco liño e camiñando con arfado compás. Ao historiador Paulo Orosio, discípúlo de San Agostiño, que marcha pensatible cun rolo de pergameos na man. Ao bispo e cronista dos tempos suevos, Idacio, que alumea o camiño cunha lámpada de bronce. A San Pedro Mezonzo, o autor da Salve Regina Mater, o cántico e a oración máis fermosa da Eirexa, cunha fragante azucena nos beizos. Ao fundador San Rosendo, que sostén litúrxicamente a custodia do noso escudo tradicional. E moitos, e moitos máis, que é dificultoso recoñecer. Logo vemos ao primeiro Arzobispo de Compostela, o gran Xelmírez, revestido de pontifical, con aurifulxente cortexo de mitrados e coengos. Após do prelado vén Alfonso VII, o Emperador, con cetro na destra, espada na sinistra e coroa de ouro e pedrerías nas sens. Siguen ao Emperador, o Conde de Traba, seu aio, e demais bultos da soberba feudal de Galiza. Ollamos despois aos monxes letrados, en longa ringleira, con velas acesas e libros abertos. Ven despois o mestre Mateo o Santo dos Croques, co Apocalipsis debaixo do brazo, encabezando unha grea de arquitectos e imaxineiros, que portan as ferramentas das súas artes. De seguida a parece unha moitedume de xograres e trovadores, en mistura de tipos e atavíos. Algúns asemellan ter sido monxes; outros calzan esporas de ouro, en sinal de que foron cabaleiros; pero os máis deles van esfarrapados, con vellas cítaras, laúdes e zanfonas ao lombo. Alí recoñecemos a Bernaldo de Bonaval, Airas Nunes, Eáns do Cotón, Pero da Ponte, Pero Meogo, Xohán de Guillafe, Meendiño, Xohán Airas, Martín Codax, Paio Gomes Chariño, Macías o Namorado, e moitos máis, todos con lume no peito. Non tardan en aparecer as dúas belidas irmáns, Inés e Xohana de Castro, a que reinou en Portugal despois de morta e a que foi raíña de Castela nunha soia noite morna de vran, como dúas rosas murchas, levando en bandexas de prata as coroas do seu efímero reinado. Veñen de seguida os moitos varóns altaneiros de Galiza, os señores feudaes, que non souperon vivir en paz, nin consigo mesmos, todos eles montados en bestas negras, dende Andrade, o Bo, seguido por un porco montés, símbolo totémico da súa casa, até o valente Pedro Madruga, que leva o puñal da traición espetado nas costas. Como grupo singular destácase o Mariscal Pardo de Cela, xunto cos seus compañeiros de marteiro, inxustamente decapitados, que sosteñen con entrambas mans as propias cabezas, aínda frescas, que deitan sangue e piden xusticia. Tamén ollamos unha boa representación do feudalismo eclesiástico, e nel distinguimos aos tres Arzobispos Fonseca, pai, fillo e neto, seguidos por unha mula cangada coas obras de Erasmo. E detrás de tanto señorío feudal, ven a pé o seu mellor cronista, Vasco da Ponte. De seguida recoñecemos a impoñente tropa dos irmandiños, que arrastran cadeas, con bisarmas e fouces mangadas en paus levando por abandeirado a Rui Xordo, que sostén en outo un facho de palla acesa e fumeante.”

“Eiquí comenza a decaer a categoría do fúnebre cortexo, como decaíu Galiza ao trocarse en pobo sometido. Pero sigue dando individualidades, como Sarmiento de Gamboa e os Nodales, que camiñan xuntos, portando astrolabios, atlas e cunchas estrañas; o filósofo escéptico, Francisco Sánchez, con muceta de doutor; os virreis de Nápoles e das Indias, Conde de Lemos e Conde de Monterrei, que serviron lealmente a quen non merecía ser servido por ningún galego; os tres grandes embaixadores felipescos, Zúñiga, de Castro e Gondomar, que inutilmente derrocharon talento, sabiduría e artes diplomáticas; os escultores Moure e Ferreiro, xunto cos arquitectos Andrade e Casas e Nóvoa, que ceibaron de cadeas a nosa orixinalidade oprimida; o P.Sarmiento e o P.Feixóo, que remediaron o retraso cultural de Hespaña coa súa poderosa erudición e o seu xenio enciclopédico. Vén axiña Nicomedes Pastor Díaz, coa súa lira de nacra, abrindo a renacencia literaria de Galiza e seguido polos poetas Añón, Rosalía, Curros, Pondal, Ferreiro, Lamas, Amado Carballo, Manoel Antonio e tantos outros, todos con estrelas sobor das súas frentes; os historiadores Vicetto, Murguía e López Ferreiro; os patriotas Faraldo e Brañas; a pensadora Concepción Arenal, a escritora Pardo Bazán e, por fin, o gran don Ramón, aínda non ben descarnado.”

“Acabo de citar algúns bultos da Santa Compaña de inmortaes galegos; pero nos dous mil anos da nosa Historia os bultos cóntanse por milleiros. Di Oliveira Martíns que na Historia non hai máis que mortos, e que a crítica histórica non é un debate, senón unha sentencia. Mais eu digo e aseguro que os mortos da Historia son inmortaes, porque resucitan e mandan sobor dos vivos, como digo e aseguro que a mellor sentencia é a que se dá despois dun debate. Por eso poño a debate a nosa Historia -non a nosa Tradición-, porque se ben é certo que se pode compor unha gran historia de Galiza con soio recoller as crónicas dos seus grandes homes, tamén é certo que ningún deles, nin todos eles xuntos, foron capaces de ergueren a intransferible autonomía moral de Galiza á categoría de feito indiscutible e garantizado. Por sorte, Galiza conta para a súa eternidade, con algo máis que unha Historia, como axiña me foi permitido ver…”

“En canto a Santa Compaña dos inmortaes se perdeu na espesura dunha froresta, vin xurdir da terra da nosa Terra, saturada de cinzas humáns, unha infinida moitedume de luciñas e vagalumes, que son os seres innominados, que ninguén recorda xa, e que todos xuntos forman o substractum insobornable da patria galega. Esas ánimas sen nome son as que crearon o idioma, a cultura, as artes, os usos e costumes, i, en fin, o feito diferencial de Galiza. Elas son as que, en longas centurias de traballo, humanizaron o noso territorio patrio, infundíndolles a tódalas cousas que na paisaxe se amostran o seu proprio espírito, co que pode dialogar o noso corazón antigo e panteísta. Elas son as que gardan e custodian no seo da terra-nai os legados múltiples da nosa Tradición, os xermes incorruptibles da nosa futura Historia, as fontes enxebres e purísimas do noso xenio racial. Esa moitedume de luciñas representa o pobo, que nunca nos traicionou; a enerxía colectiva, que nunca perece; a esperanza celta, que nunca se cansa. Esa infinida moitedume de luciñas e vagalumes representa o que nós fomos, o que nós somos e o que nós seremos sempre, sempre.”

“Despois, a miña saudade aínda quixo visitar devotamente os moitos cimeterios de Galiza, onde durmen os derradeiros mártires da Liberdade, en número incontable. A miña imaxinación veu unha fogueira en cada cimeterio, como outros tantos clamores de xusticia. Pero no de Pontevedra veu unha labarada que chegaba até o ceo. Era o lume do espírito de Bóveda que non figura na Santa Compaña dos inmortaes, porque non pertence á Historia senón á Tradición, en arume de Lenda. Bóveda terá de ser nun mañán próximo ou lonxano, a bandeira da nosa Redención.” (Extraido de Sempre en Galiza-Castelao).

Á fronte desa Santa Compaña de inmortaes galegos vai hoxe Alfonso Daniel Manuel Rodríguez Castelao, quen xunto cos galeguistas que loitaron porque Galiza sexa forte e recoñecida en tódolos eidos da vida e do mundo vannos amosando os vieiros polos cales discurre esa procesión de mortos ilustres, coñecidos e descoñecidos, por un camiño ainda a meio facer e que debemos continuar nós da mellor forma posible.

Un deses vieiros a percorrer é a Arquitectura, ferida de morte na meirande parte das ocasiós e resucitada gracias ós que ainda creen que os arquitectos crean escearios pra vivir neles e non pra pasar á historia de premios e agasallos sen valor.

A cantidade de luceciñas e vagalumes vai disminuindo… Pero a nosa esperanza celta non pode desaparecer. Agardemos que axiña sexa un novo enxamio infinito o que guíe e reforce o futuro de Galiza.

¡En pé!

Luns, Novembro 24th, 2003

Da terra asoballada

¡En pé!

¡Irmáns! En pé, sereos,

a limpa frente erguida,

envoltos na brancura

da luz que cai de riba,

o corazón aberto

a toda verba amiga,

e nunha man a fouce

e noutra man a oliva,

arredor da bandeira azul e branca,

arredor da bandeira de Galicia,

cantémo-lo dereito

a libre nova vida!

Validos de treidores

a noite da Frouseira

á patria escravizaron

uns reises de Castela.

Comestas polo tempo,

xa afloxan as cadeas…

¡irmáns asoballados

de xentes extranxeiras,

ergámo-la bandeira azul e branca!

¡E ó pé da enseña da nazón galega

cantémo-lo dereito

a libertar a Terra!

¡Irmáns no amor á Suevia

de lexendaria historia,

¡en pé! ¡en pé dispostos

a non morrer sin loita!

¡O día do Medudio

con sangre quente e roxa

mercámo-lo dereito

a libre honrada chouza!

¡Xa está ó vento a bandeira azul e branca!

¡A oliva nunha man, a fouce noutra,

berremos alto e forte:

“;A nosa terra é nosa!”

CABANILLAS:
(Da terra asoballada)

"Cantiga nova que se chama martirio"

Luns, Novembro 24th, 2003

“Cantiga nova….”

Lorenzo Varela nestes anos, por volta do setenta. Destaca a “Cantiga nova que se chama martirio”, escrita para o segundo número de Cuco-Rei, que non chegou a saír, e que logo se recolle en Homaxes.

Hoxe, Día dos Mártires de Galicia

no calendario da dor, sobor da pel do mundo,

resplandece, tatuada unha cantiga.

Ten a intención dos dólmenes,

o xeito das gaivotas a voar polos ledos labirintos do ar,

o silvo da fouce siseando na calma do solpor,

o silencio do mar cando o mar pecha os beizos

antes de desatar o feixe das tormentas.

(…)

O poema canta a iniciativa dos galegos de América de escolleren o 17 de agosto, aniversario do fusilamento de Alexandre Bóveda, para celebrarmos o Día da Galicia Mártir. Os últimos versos din así:

¡Xuntádevos galegos e cantade a cantiga

nova de non chorar

que se chama martirio:

eis aí o alalá dos nosos tempos,

a maxia que converte os choros en espadas,

morriñas en tambores, fame en batallas,

menlancolías en victorias,

queixumes en vendavales

de xustiza,

agora,

mañán,

sempre.

"Irmán, Daniel…"

Luns, Novembro 24th, 2003

Castelao…

Cando cheguen os tempos non chegados,

cando canten as mans traballadoras

nas doídas manceiras dos arados

e nas salgadas redes pescadoras,

Galicia ceibe tallará o teu nome

nas alturas do Pórtico da Gloria

pra que falen os anxos con un home

que leva a patria enteira na memoria.

Unha nova Galicia sen cadea,

que non esportará máis sangue humán

nin asoballará unha man allea:

Unha Galicia nova, a de mañán,

que xa vén alborando, xa clarea,

no peito arrolará teu soño irmán.

PATRIA GALLEGA

Luns, Novembro 24th, 2003

El recuperar la memoria…

PATRIA GALLEGA

El diccionario de la Real Academia española de la Lengua establece textualmente:

patria./ (Del lat. patrĭa).

1. f. Tierra natal o adoptiva ordenada como nación, a la que se siente ligado el ser humano por vínculos jurídicos, históricos y afectivos.

2. f. Lugar, ciudad o país en que se ha nacido.

Me parece notable que sólo la segunda acepción de la palabra se refiera a la geografía natal, mientras que la primera pone el acento de la definición en la ligazón que el ser humano siente por una tierra, natal o adoptiva, con la que ha consolidado vínculos jurídicos, históricos y afectivos. Podría decirse que la patria geográfica o natural, la patria dada que recoge la segunda acepción, es el resultado inevitable del nacimiento y, como tal, no abarca la idea de compromiso, de vínculo que empeñe la voluntad o el afecto. La acepción que el diccionario ha elegido para encabezar el vocablo, en cambio, está toda constituida de voluntad electiva, es un acto de autonomía de la persona que, al mismo tiempo, la define y le da circunstancia histórica y cultural.

La mayor parte de las personas viven en su tierra natal que es, a la vez, la patria de sus vínculos entrañables. Para ellos no existen desgarramientos ni incertidumbres; la palabra patria es aceptada con natural seguridad.

Para lo emigrantes, en cambio, se plantea vivamente la tensión entre las dos acepciones, pero ya no como conflicto lexicográfico o amable entretenimiento para las horas desocupadas, sino como una realidad vital que les urge resolver. Algunos nunca lo resuelven y su estrategia de adaptación a la nueva tierra, para ellos “el lugar del exilio” consiste en no plegarse, en resistir,. Otros adoptan con entusiasmo y a veces con olvido del lugar del nacimiento, a la nueva realidad y, con tenacidad, construyen en ella su patria. Por supuesto que existen varias posiciones intermedias posibles.

Pero hay en la definición del diccionario un tercer elemento, que es el que está en el origen de mis deshilachadas reflexiones. Me refiero al origen latino de la voz castellana patria, a su etimología. Desde esta perspectiva la patria es lo propio del padre, su lugar de nacimiento y por extensión, lo que lo caracteriza en el sentido más amplio y que caracterizará también a sus descendientes, como resultado de la transmisión familiar. Esto es lo que han admitido las legislaciones de varios países que reconocen a los hijos la nacionalidad de los padres o simplifican para ellos la obtención de la ciudadanía.

¿Cuál es el papel, cuál es nuestra situación como hijos frente a este don, a esta herencia simbólica transmitida por los padres emigrantes?

En principio, aceptar como un honor y una responsabilidad la herencia recibida con la sangre, con el ejemplo, con la doce lingua, con los alimentos, desde la nana, con los relatos de la aldea.

Enseguida, a partir de esos vínculos heredados, comenzar a construir nuestra propia ligazón con la tierra paterna. No estaría viva una relación edificada apenas con la materia prima de sus recuerdos y de sus nostalgias.

Podemos pensar esta construcción como un viaje de vuelta. El retorno de los padres, transmutados en nosotros, con una nueva nacionalidad de la que no abdican ni renuncian, como tampoco dejan de sentir el llamado entrañable del paisaje natal, de las palabras que construyeron la ternura de la infancia y las otras, más graves, para nombrar las cosas adultas, ya en la aldea, ya en la tierra lejana comprada con moneda de sudores y de hijos.

Este hijo de gallegos está haciendo ese viaje. Vuelve, mientras a su lado, preservada milagrosamente por la vida, la nai repite gestos de antigua sabiduría con la fuerza y la ternura de quien derrotó un océano.

Argentino y Gallego, me doy y me recupero.

Roberto Eiriz Estévez

Galegos para sempre

Luns, Novembro 3rd, 2003

Miguel Goyanes, socio da Asociación Cultural Fillos de Galicia, fai un chamamento para axudar a salvar o proxecto de Fillos.

Todos los que somos gallegos, emigrantes, socios de Fillos o no, tenemos una obligación para con nosotros mismos. No nos podemos defraudar, cueste lo que cueste.

Unos sois emigrados a América o a Europa y otros somos fruto de la emigración interior (seguramente no teníamos más dinero para un billete que nos llevara más lejos) pero todos, absolutamente todos, pagamos con lágrimas el hecho de marcharnos, e hicimos pagar con más lágrimas a todos los que dejamos.

Para los gallegos que viven en Galicia y que nunca salieron a ganarse la vida fuera, nosotros los emigrados somos más desertores que gallegos. Cuando estoy en Galicia me hacen desprecios no pocas veces cuando hablamos de los problemas políticos o sociales, diciendo que los que abandonamos el barco por si se hundía, no podemos ni debemos requerir nada de la Galicia actual que buena o mala es fruto del trabajo de los que se quedaron, ahora que el barco está a flote y seguro.

Nosotros somos gallegos distintos, somos emigrados. Formamos un universo esparcido y por eso debemos aunar todas las fuerzas, aunque estemos lejos unos de otros, para conseguir que se nos oiga y entienda en Galicia.

Quizás exista otra Galicia, la que formamos nosotros; y si no existe tendremos que crearla, con sacrificios, sinsabores, desazones y rabietas. Ahora tenemos la oportunidad de reforzar esta iniciativa ya con historia, surgida de la cabeza de un gallego emigrado para que no quede en una ilusión frustrada. Porque si fracasa será culpa nuestra. No habremos hecho lo suficiente y nos habremos defraudado a nosotros mismos.

Puede que algún día Fillos pueda dar todos los servicios que ofrece hasta ahora sin necesidad de pedir donaciones especiales, cuando seamos decenas de socios, pero de momento necesitamos ayuda para continuar.

No podemos desaprovechar el trabajo hecho con tanto sacrificio, es el primer activo de Fillos, y entre todos estoy seguro de que sabremos rentabilizarlo.